Þann 17. júní 1926 fæddist í húsi við Laugaveg 33b Svavar Lárus Gestsson, betur þekktur sem Svavar Gests, yngstur sex systkina, sonur þeirra hjóna Helgu Loftsdóttur og Gests Guðmundssonar. Vegna alvarlegra veikinda móður hans og skilnaðar þeirra hjóna var Svavari komið í fóstur hjá Svanlaugi Hirti Elíassyni og konu hans Jónínu Guðrúnu Kristjánsdóttur.
Árið 1944 kynntist Svavar Kristjáni Kristjánssyni en þeir áttu síðar eftir að halda saman til náms, stofna KK-sextettinn, opna hljóðfæraverslun og stofna útgáfufyrirtækið Tóníka. Svavar kom víða við á löngum ferli sínum sem að mestu tengdist dægurmenningunni á einn eða annan hátt. Hann var ötull baráttumaður fyrir kjörum og réttindum hljóðfæraleikara, var formaður FÍH eða Félag íslenskra hljóðfæraleikara, virkur innan Lionshreyfingarinnar, gegndi ýmsum trúnaðarstörfum bæði hjá félögum sem tengdust tónlist og menningu landsins. Hann var útgefandi, útvarps- og dagskrárgerðarmaður sem bar hitann og þungann af mörgum vinsælustu skemmtiþáttum Ríkisútvarpsins á 6. og 7. áratugnum.
Hann stofnaði SG-hljómplötur og þar leyfði hann sér að taka menningarleg sjónarmið fram yfir fjárhagsleg þegar að því kom að velja efni til útgáfu á plötum, en um leið opinn fyrir nýjungum og reiðubúinn að taka þar áhættur eins og að gefa út fyrstu plötu Hljóma og Þeysaranna, taka áhættur á útgáfu platna með skemmtiefni af ýmsu tagi, barnaleikrit og svo mætti áfram telja.
En Svavar hélt út eigin hljómsveit til margra ára og hefur sá kafli í tónlistarsögunni farið framhjá mörgum enda hafa lög sem hljómsveitin hljóðritaði og gaf út alla jafna verið skrifaðar á einstaka söngvara en ekki sveitina sem sjálfa. En hér er einmitt ætlunin að fara lítillega yfir sögu hljómsveitar Svavars Gests, sem er að hluta fengin úr bók hans Hugsað upphátt.
Það var ekki fyrr en árið 1950 að Svavar stofnaði eigin hljómsveit. Tildrög þess voru að Svavar heyrði að helmingur fjögurra manna hljómsveitar í Þórskaffi væri að hætta. Hann skundaði því á fund Ragnars Jónssonar veitingamanns og falaðist eftir starfi og var ráðinn og fékk hann píanóleikarann Árna Ísleifsson með sér í stað Jónatans Ólafssonar sem hafði hætt. En fyrir voru Garðar Jóhannesson harmonikuleikari og Þórir Jónsson fiðluleikari. Þetta var fyrsta hljómsveitin sem Svavar var skrifaður fyrir og kallaðist Hljómsveitar Svavars Gests. Efnisskrá sveitarinnar var gömlu dansarnir og á laugardagskvöldum var öðrum harmonikuleikara bætt í hópinn en það var Færeyingurinn Guðmundur Hansen.
Hljómsveit Svavars var húshljómsveit í Þórskaffi í tvö og hálft ár eða fram á mitt ár 1952. Þá var hún ráðin fyrir atbeina Björns R. Einarssonar til að spila í Breiðfirðingabúð. Þeir sem leikið höfðu með Svavari í Þórskaffi urðu þar eftir en Svavar hóaði í nýjan mannskap, píanóleikarann Steinþór Steingrímsson, harmonikusnillinginn Gretti Björnsson og saxófónleikarann Guðmund Finnbjörnsson. Í Breiðfirðingabúð voru dansleikir á laugardagskvöldum þar sem dansaðir voru nýju dansarnir, eins og þeir voru kallaðir til aðgreiningar frá gömlu dönsunum sem voru á sunnudagskvöldum.
Á þessum árum tíðkaðist að hljómsveitir ættu sér sérstakt kynningarlag, það var þó ekki fyrr en í Breiðfirðingabúð að Guðmundur saxfónleikari minntist á þetta við Svavar, sem hafði ekki leitt hugann að því en Guðmundur tók þá til sinna ráða og byrjaði að spila Over the rainbow og hljómsveitin fylgdi á eftir. Þetta lag notaði Svavar sem kynningarlag allar götur síðan.
Meðan Svavar var með hljómsveit sína í Breiðfirðingabúð var hann í ýmsum öðrum verkefnum og hóf m.a. rekstur ráðningarskrifstofu skemmtikrafta, auk þess að standa fyrir ýmsu skemmtanahaldi og dansleikjum víða um land og þá stóð hann einnig að því að fá hingað til lands ýmsa erlenda skemmtikrafta.
Með tímanum þróaðist hljómsveit Svavars frá því að leika einungis gömlu og nýju dansana í að leika einskonar djasskenda dansmúsík. Og þegar hún var sem slík upp á sitt besta var hún skipuð þeim Gunnari Ormslev saxófón, Svavari Gests trommum, Sigurbirni Ingþórssyni bassa, og Árna Elvari píanó.
Árið 1956 urðu kaflaskil í sögu hljómsveitar Svavars Gests sem og öðrum störfum hljómsveitarstjórans, því þá hættu þeir Kristján með útgáfuna og verslunina og var lager og útgáfuréttur seldur til Fálkans, Svavar lagði líka niður ráðningarskrifstofuna og hljómsveitinni var sagt upp í Breiðfirðingabúð um líkt leyti, en rekstur staðarins hafði gengið fremur brösuglega.
Segir lítt af hljómsveit Svavars fram til ársins 1959 er hún gerðist húshljómsveit í Sjálfstæðishúsinu. Með Svavari voru Reynir Jónasson á nikku og tenór-sax, Baldur Kristjánsson á píanó, Kristján Hjálmarsson á klarinett og alt-sax, og Hrafn Pálsson á bassa.
Fljótlega urðu nokkrar breytingar á hljómsveitinni og haustið 1959 voru auk Svavars þeir Reynir og Hrafn einir eftir af upphaflega mannskapnum en í stað þeirra sem farið höfðu voru komnir Sigurður Þ. Guðmundsson píanóleikari, Eyþór Þorláksson gítarleikari og söngvarinn Sigurdór Sigurdórsson. En þess má geta að Eyþór var þá nýlega kominn frá Spáni þar sem hann hafði starfað í rúm tvö ár og með nýjungar þaðan bætti hann hljómsveitina mikið. Hrafn hætti með Svavari í ársbyrjun en í hans stað kom Gunnar Pálsson á bassa.
Með þessa liðskipan hljóðritaði sveitin sína fyrstu plötu sem Íslenskir tónar gáfu út. Þar er að finna lögin Mustaf og Þórsmerkurljóð. Síðarnefnda lagið sem er eftir Sigurð Þórarinsson jarðfræðing hafði Svavar rekist á fyrir tilviljun á myndakvöldi Ferðafélagsins í Sjálfstæðishúsinu nokkru áður og fengið höfundinn til að kenna sveitinni lagið við ljóðið. Fyrra lagið, Mustaf, hafði Svavar fengið á plötu sem Davíð Ólafsson fiskimálastjóri hafði keypt í Frakklandi sem innihélt lagið Mustafa, en Jón Sigurðsson bankamaður gerði íslenskan texta við það að beiðni Svavars. Platan og flutningur laganna var einfaldlega skrifaður á Hljómsveit Svavars Gests, en þá hafði það lengi tíðkast að skrifa söngvarana fyrir flutningi laga. Þetta mislíkaði Sigþóri söngvara og hætti hann með hljómsveitinni í kjölfarið af útkomu plötunnar. Honum fylgdu Eyþór gítarleikari og Sigurður píanóleikari.
Í þeirra stað komu Magnús Ingimarsson píanóleikari sem jafnframt útsetti fyrir hljómsveitina, Örn Magnússon gítar, og Ragnar Bjarnason söngur en tilkoma hans þótti styrkja hljómsveitina mikið enda hafði hann þá þegar skapað sér nafn sem einn besti söngvari landsins, en auk Svavars á trommum var Reynir Jónasson áfram á nikkunni.
Þessi liðskipan varð fljótlega feykivinsæl og lék oft í útvarpinu og voru fastir gestir í þætti Svavars, Gettu betur, sem hóf göngu sína í ársbyrjun 1961. Til marks um vinsældir hljómsveitarinnar má nefna dansleik í Aratungu þegar ellefu hundruð manns keypti sig inn en húsið var skráð fyrir 300 manns.
Á árunum 1960-1962 hljóðritaði hljómsveit Svavars þónokkrar plötur fyrir Tage sem gefnar voru út á vegum Íslenskra tóna, m.a. lögin Vorkvöld í Reykjavík, Limbó rokk, Heyr mitt ljúfasta lag, Ship-o-hoj, Undir stórasteini, Vertu sæl mey og Stafróf ástarinnar, en öll þessi lög urðu vel þekkt. Á þeim tíma sem þessar plötur voru teknar upp urðu gítarleikaraskipti í sveitinni, þegar Garðar Karlsson kom í stað Arnar Magnússonar.
Sumarið 1961 þvældist hljómsveitin um landið við dansleikjahald og um haustið hóf hún að spila á Lídó, en þá var Reynir Jónasson hættur með sveitinni og hafði lagt land undir fót og hafið nám í orgelleik. Nokkru síðar gekk klarinett og saxafónleikarinn Finnur Eydal til liðs við hljómsveit Svavars og í fylgd með honum unnusta hans og söngkonan Helena Eyjólfs. Vinsældir sveitarinnar héldust vel og kom hljómsveitin einnig fram á miðnæturskemmtunum í Austurbæjarbíói við einróma lof gagnrýnenda.
Hautið 1962 fór Svavar af stað með þáttinn Sunnudagskvöld með Svavari Gest. Fyrir þessa þætti leitaði Svavar hugmynda til að brydda upp á nýjungum. Svavar hafði séð Mich Millerkórinn í Keflavíkursjónvarpinu og fékk þá hugmynd að setja saman lítinn karlakór. Hann tók því að velja saman efni í syrpu sem hann fékk síðan Magnúsi Ingimarssyni til að útsetja. Magnús valdi félaga úr Karlakórnum fóstbræður sem tóku sér heitið Fjórtán fóstbræður. Hljómsveit Svavars lék undir hjá þeim. Vinsældir kórsins urðu slíkar að ákveðið var að þeir kæmu fram í öllum þáttum þessa vetrar.
Finnur og Helena yfirgáfu hljómsveitina 1963, í stað Finns kom Gunnar Ormslev sem leikið hafði með þeim í Breiðfirðingabúð. Ragnar Bjarnason hvarf einnig á braut og starfaði víða á Norðurlöndum í rúmt ár. Þegar Hótel Saga tók til starfa var ráðinn Konráð Guðmundsson hótelstjóri sem réð hljómsveit Svavars Gests til að spila í hinum glæsilega Súlnasal hótelsins 1963. Svavar fékk til liðs við sig unga stúlku sem hafði stigið á svið í Sjálfstæðishúsinu nokkrum árum áður, þá 10 eða 11 ára gömul. Þetta var Anna Vilhjálms, sem þá var að stíga sín fyrstu spor sem dægurlagasöngkona og söng hún með sveitinni um tíma.
Árið 1964 gerði Svavar sér ljóst að eitthvað vantaði uppá vinsældir sveitarinnar, eitthvað sem verið hafði svo sterkt meðan Ragnar Bjarnason var í bandinu, sprellið og gleðin sem fylgt hafði Ragga Bjarna. Svavar stokkaði því sveitina upp enn og skrifaði Ragnari bréf til Danmerkur og bauð honum stöðu í hljómsveitinni. Ragnar þáði boðið, kom heim og byrjaði að syngja með hljómsveitinni á nýjan leik. Þá hóf Elly Vilhjálms einnig að syngja með hljómsveitinni og sæti Gunnars Ormslev tók Halldór Pálsson, ungur blásturshljóðfæraleikari og eftir sex ára starf kvaddi bassaleikarinn Gunnar Pálsson að eigin ósk en stöðu hans tók Reynir Sigurðsson.
Haustið 1964 bauð Svavar Tage Ammendrup upptökur 14 Fóstbræðra til útgáfu, Tage var þá að draga saman seglin og hvatti Svavar til að sjá sjálfur um útgáfuna, sem og hann gerði. Platan sló í gegn og varð þess valdandi að Svavar snéri sér í auknum mæli að plötuútgáfu og gaf þar á meðal út nokkrar plötur með þeim Elly og Ragnari 1964-1965 og kom hljómsveitin við sögu í þó nokkrum af þessum hljóðritunum.
Plötuútgáfan tók sífelt meiri tíma og dró úr starfsemi hljómsveitarinnar að sama skapi. Svavar var viss um að þessi síðasta útgáfa hljómsveitarinnar væri ein sú besta í sögu hennar, en ákvað að hætta meðan best lét og í lok ágúst 1965 lagði hann trommukjuðana frá sér í síðasta sinn, seldi settið og lék ekki eftir það og lauk þar með 15 ára sögu hljómsveitar Svavars Gests. Tæpu ári síðar eða 6. júlí 1966 giftist Svavar Gests söngkonunni Elly Vilhjálms. En aðrir hljóðfæraleikarar héldu hver í sína áttina.
© Bárður Örn Bárðarson